jueves, 14 de junio de 2012

Traballo colaborador. BSCW e RSS

BSCW
  
BSCW ( Basic Suport for Collaborative Work: soporte básico para traballo colaborador ), é unha ferramenta que permite crear na web un espazo de traballo compartido, onde poder desenvolver e manter almacenados proxectos de forma totalmente fiable e segura, dende distintas plataformas ( Windows, Linux, Unix,... ).
Algunhas das vantaxes que ofrecen os BSCW son:
Permite crear zonas de traballo entre persoas situadas en distintas partes do mundo.
As áreas de traballo teñen restrinxido o acceso unicamente os membros rexistrados.
Os documentos publicados nas áreas de traballo encóntranse dispoñibles en calquera momento e para calquera usuario, posto que se encontran almacenados no servizo e non nos ordenadores locais.
A información contida no BSCW pódese ler e modificar.
 
Para poder utilizar BSCW requírese unicamente dispoñer dunha dirección de correo electrónico POP3 para rexistrarse como usuario, un navegador de internet e ser invitado por un grupo de traballo para participar con el. Xeralmente, os espazos BSCW utilízanse en foros universitarios ou de investigación.
Para iniciarse no manexo dos BSCW, Rede Iris ofrece un acceso público a un deles. Para acceder a el, teremos que:
1. Abrir o navegador e conectar coa dirección:
http://cvu.rediris.es/pub/bscw.cgi/0/21
2. Facer clic sobre unha das carpetas, como por exemplo, Aprendizaxe, e sobre o nome dun dos documentos que se mostrarán dentro, para visualizalo.
 
En cada unha das áreas de traballo, e dependendo do sofware utilizado para a súa creación, dispoñeremos de botóns para realizar as operacións básicas, como editar un documento, modificalo, volver publicalo, crear unha carpeta, etc. 
RSS 
RSS son as siglas de Really Simple Syndication, o que poderiamos traducir ao castelán como redifusión web, e consiste en publicar artigos simultáneamente en diferentes medios a través dunha fonte común: é dicir, é unha forma de ofrecer os contidos para que calquera

martes, 12 de junio de 2012

                         Blogs

                 Conceptos básicos sobre os blogs
Os blogs son actualmente un medio de opinión, utilizado por infinidade de persoas, con distintos obxectivos: manifestar a súa opinión acerca de temas políticos, comunicar un sentimento, informar sobre un tema concreto, etc.
Un weblog é un sitio web que permite a unha persoa ou a un grupo, poñer as súas opinións a disposición de todos os usuarios de internet, así como o intercambio de opinións entre aqueles usuarios que o autor de web desexe.
Algunhas características dos blog son:

  • Unha entrada é cada un dos artigos que publica o autor ou autores do blog. Os artigos publicados polos convidados ao blog denomínanse comentarios.
  • A publicación dos comentarios realízase a través dun formulario, sempre que o autor do blog o permita.
  • As entradas e comentarios publicado nun blog están ordenados cronoloxicamente.
  • Nun blog adoita haber enlaces aos comentarios ou entradas anteriores. Tamén conteñen unha lista de enlaces a outros blog recomendados, que se adoitan denominar blogroll.
  • Todos os blog conteñen unha lista de amigos, aos que autor autoriza a publicar comentarios.
  • Ademais do texto, é posible incluír imaxes e vídeos. 
                 Como crear un blog
Para crear un blog é necesario conectarse á páxina dalgúns dos servidores que ofrecen esta posibilidade de forma gratuíta. O que imos utilizar para desenvolver a explicación é a Cocteleira, cuxa dirección é www.lacoctelera.com.
Unha vez na páxina de La Coctelera, débense realizar os seguintes pasos:
 
1.Facer clic sobre o enlace Crea o teu blog.
2.Completar o formulario con dous datos que se solicitan.
O nome que se escriba no campo Nome de usuario, será que posteriormente se utilice para acceder ao blog. Así, a dirección web blog creado, será www.lacoctelera.com/nombre_de_usuario.
O contrasinal permitirá publicar as diferentes entradas e xestionar as opinións de configuración do blog.

3. Activar a casa de verificación lin e acepto as Condicións do servizo.
4. Facer clic sobre o enlace Continuar.
5. Seleccionar a aparencia que se desexa dar ao blog, activando o botón de opción correspondente a un dos equipos que se ofrecen na páxina.
6. Facer clic sobre o enlace Continuar.
7. Facer clic sobre o enlace Publica a túa primeira historia.

                 
 
                  O título do blog e o primeiro artigo 

Mentres se crea o blog ao ao fai clic sobre o enlace Publica a túa primeira historia, mostrarase unha páxina nova na que é posible introducir a información básica: o título do blog, información sobre o autor, artigos novos, etc. Para iso, teremos que:
1. Facer clic sobre o cadro Título, para introducir o texto que figurará na cabeceira do blog e unha breve descrición do seu contido.
2. Facer clic sobre o enlace Guardar.
3. Facer clic sobre o cadro Sobre eu e escribir unhas liñas acerca do autor.
4. Facer clic sobre o enlace Guardar.
5. Facer clic sobre o cadro Novo artigo e escribir o primeiro artigo que se publicará no blog.
6. Facer clic sobre o enlace Publicar. Se non rematamos de escribir o artigo e quixeramos continualo máis tarde, faremos clic sobre o botón Guardar borrador. 

               
                 Para darse a coñecer 
Unha vez creado o blog e antes de crear a primeira entrada, o servidor permite enviar unha mensaxe de correo electrónico aos amigos, co fin de dar difusión ao novo blog.

                 Ten en conta
En calquera momento poderemos visualizar o contido do blog, facendo clic sobre o enlace Ver o meu blog.


                 Información:Un blog é un sitio web periodicamente actualizado que recompila cronoloxicamente textos ou artigos dun ou varios autores, aparecendo primeiro o máis recente, onde o autor conserva sempre a liberdade de deixar publicado o que crea pertinente.
Antes de que os blogs se fixesen populares, existían comunidades dixitais como USENET, xrt listas de correo electrónico, e BBS.
Habitualmente, en cada artigo dun blog, os lectores poden escribir os seus comentarios e o autor darlles resposta, de forma que é posible establecer un diálogo.

jueves, 7 de junio de 2012


Traballo colaborador. Wikis

Ferramentas colaboradoras
Normalmente, a idea que se ten de internet é a de ser unha gran fonte de información na que se pode encontrar todo tipo de documentos. As xa coñecidas ferramentas, como o correo electrónico, as listas de distribución, os chats e os grupos de noticias permiten intercambiar arquivos e opinións, aínda que o uso que se veu facendo delas dende a popularización de internet estivo enfocado máis cara ao ámbito lúdico que cara ao laboral.

Non obstante, as novas ferramentas que xurdiron na rede están enfocadas á realización dun traballo concreto e, especialmente, un traballo que implica a participación e colaboración de múltiples persoas.
Entre as novas ferramentas, que permiten o traballo colaborador encóntranse os wikis, os blogs, os BSCW e os RSS.


Wiki
Os wikis constitúen unha das formas de colaboración máis novidosas que ofrece internet. Un wiki é un sitio web que se constrúe a partir do traballo de moitos autores. Basicamente consiste nunha colección de páxinas web, que poden ser visitadas ou editadas por calquera persoa, sen pasar por ningún tipo de revisión ou censura previa.
O primeiro WikiWeb foi creado por Ward Cunningham é 1995, quen deu nome ao concepto wiki e creo o primeiro servidor wiki. Máis tarde, en 2001, iniciouse o proxector Wikipedia, consiste na creación dunha enciclopedia virtual, que hoxe en día, é o wiki máis grande que existe en versión inglesa e que se encontra en máis de noventa idiomas.
Un dos principais problemas dos wiki é o vandalismo, que consiste en introducir erros, incluír contidos inapropiados ou ofensivos, agregar publicidade, facer proselitismo, incluír material que viola os dereitos de autor ou, simplemente, incumprir as normas do wiki.
Para solucionar os problemas de vandalismo, pódense tomar algunhas medidas como son: bloquear temporalmente o vándalo a través do seu nome de usuario ou a súa dirección IP, bloquear a páxina na que se están a producir os feitos e, en caso de extrema gravidade, bloquear todo a base de datos de wiki.

Wikis e blogs
A diferenza entre os wikis e os blogs é que, no primeiro caso, se trata dun sitio web construído por todas aquelas persoas que desexen participar, co obxectivo de crear un lugar de coñecemento, mentres que os blog son creados por unha persoa, neles publícanse artigos e opinións, censurados polo autor, sen un obxectivo final.


Como crear un wiki
Existen varios sensores que ofrecen lle posibilidade de crear e aloxar un wiki de forma gratuíta, aínda que moitos deles están en inglés.
En todos eles, a forma de proceder é similar e en todo caso está perfectamente indicada. Aquí, crearemos un wiki a través de wikispace.com, para iso teremos que:
1. Abrir o navegador e conectar coa dirección web www.wikispaces.com.
2. Completar o cadro Join now, cun nome de usuario, un contrasinal, unha dirección de correo e nome para wiki.
3. Facer clic sobre o botón Join.
4. Completar de novo o contrasinal
5. Activar o botón de opinión Public, para que calquera usuario que o desexe poida completar a información do wiki.
6. Facer clic sobre o botón Join.
O wiki creouse. Para acceder a el e completar a páxina inicial e o resto que información que se desexe incluír, se debe:
7. Escribir a dirección na barra de direccións do navegador ( nombre.wikispaces.com ).
8. Facer clic sobre o botón Edit this page.
9. Completar o contido da páxina utilizando os botóns que se mostran na parte superior da ventá do editor.
10. Cando se finalice débese facer clic sobre o botón Save.


Información:
Nalgúns casos do vandalismo nas wikis pode ser por IPs anónimas ou por contas especialmente creadas para vandalizar páxinas, artigos ou discusións. Tamén ten visto que algúns vándalos borran información importante e branquexan páxinas, tendo como resultado unha páxina branquexada ou chea de insultos, spam, publicidade, ou incumpren as normas e regras do wiki.


viernes, 4 de mayo de 2012

A sociedade da información

Alfabetización dixital
A aparición das novas tecnoloxías da información e a comunicación supuxo a creación, en breve espazo de de tempo, de novos medios de acceso á información, como internet ou a telefonía móbil. Como eles apareceron novas linguaxes e novas formas de comunicación.
A alfabetización dixital consiste na aprendizaxe dos coñecementos necesarios para entender e utilizar axeitadamente as tecnoloxías e as linguaxes imprescindibles para vivir na sociedade da información.
Trátase en definitiva de estar capacitado para responder criticamente aos estímulos e esixencias dun ámbito cada vez máis complexo, con gran variedade de fontes, medios de comunicación e servizos. 

Aspectos positivos e negativos da sociedade da información

As tecnoloxías da información e a comunicación están a influír en todos os aspectos da vida e da organización social. O seu dominio esténdese a todos os campos da actividade humana, como a creación e a organización de emprego, a relación entre as persoas, a distribución do poder na sociedade, a forma de adquisición do coñecemento e de percepción da realidade, etc.

É evidente que a sociedade da información proporciona múltiples vantaxes facilitando o acceso á información e simplificando un gran número de tarefas que, sen a utilización das novas tecnoloxías, se converterían en tarefas realmente tediosas. Non obstante, é conveniente deterse un momento nos inconvenientes e os prexuízos que o abuso destas tecnoloxías poden levar consigo.


A importancia da veracidade da información 

A posibilidade de conseguir máis información favorece o estudo e a investigación, pero o feito de que haxa máis non asegura o éxito, pois é moi difícil separar o bo do que non serve. Pódese ter a sensación de que se está informado de todo e ao instante, e, non obstante, ter unha visión totalmente deformada da realidade. 

Do alfabetismo informático ao analfabetismo verbal
É unha evidencia, que se vén poñendo de manifesto ano tras ano, que a capacidade de compresión lectora se está debilitando de forma xeral, non só porque os mozos len cada vez menos libros, senón porque aumenta a lectura de mensaxes breves e fraccionadas, como os que producen a navegación por internet, os chat ou o correo electrónico. Así a alfabetización verbal, unha maior dificultade en construír frases completas e, polo tanto, dificultades de expresión, con todas as implicacións que iso pode levar consigo.

Deterioración dalgunhas habilidades

Hai séculos, cando os brazos e as mans empezaron a usarse para agarrar, trepar, tirar obxectos como pedras e frechas, se produciron cambios na estrutura do cerebro e do sistema nervioso dos seres humanos, que desenvolveron novos patróns de pensamento. Non obstante, a evidencia dos cambios ou danos ao desenvolvemento cerebral que poden producir as novas tecnoloxías só estanse a facer patentes anos ou décadas despois do seu uso intensivo. É o caso dos teléfonos móbiles, cuxos posibles danos están a ser documentados unha década despois de iniciarse o seu uso masivo.
 

  •  Unha sociedade da información é aquela na cal as tecnoloxías que facilitan a creación, distribución e manipulación da información xogan un papel importante nas actividades sociais, culturais e económicas.
  • A sociedade da información é vista como a sucesora da sociedade industrial.
  • Non obstante, a concepción actual do que se entende por sociedade da información é influxo da obra do sociólogo xaponés Yoneji Masuda, quen en 1981 publicou ' (Editorial World Future Society, Colombia), traducido ao castelán en 1984 como La sociedade informatizada como sociedade post-industrial"                                                         (Madrid, ed.Fundesco-Tecnos). 








 

viernes, 13 de abril de 2012

Fundamento teórico de internet.

Protocolo de conmutación paquetes, TCP/IP


O modelo TCP/IP ou modelo de referencia de Internet é unha descrición abstracta para un deseño de protocolo de rede de comunicación entre ordenadores. Ten unha estrutura moito menos definida que a do modelo OSI, e que se axusta mellor para o seu uso nas redes de comunicación de ordenadores actual.
Internet permite conectar ordenadores de todo o mundo independentemente do sistema operativo que utilicen e a subrede á que pertenzan. Para que isto sexa posible, é necesario dispoñer dun protocolo común e único, de forma todos os ordenadores poidan interpretar e entender correctamente a información que circula entre eles. O protocolo que utilizan os equipos conectados a internet é o protocolo TCP/IP.
O protocolo TCP/IP (Transmisión Control Protocol / Internet Protocol ) en realidade é un sistema de protocolos. O primeiro, TPC, baséase en dividir en paquetes, na orixe, a información que se envía a través da rede; estes paquetes viaxarán por diferentes camiños ata chegar ao seu destino e recompoñerse de novo. O segundo, IP, dirixe a información axeitadamente a través de internet.


Que é un host

O termo host utilízase para referirse a un ordenador cuxa función é servir de punto de inicio e final das transferencias de datos a través de internet, é dicir, un ordenador que se encontra permanentemente conectado a internet e a través do que acceden todos os que se encontran conectados a el.
Tamén, utilízase o termo host para referirse ao ordenador no que reside un sitio web.

El término host es usado en informática para referirse a las computadoras conectadas a una red, que proveen y utilizan servicios o de ella. Los usuarios deben utilizar anfitriones para tener acceso a la red. En general, los anfitriones son computadores monousuario o multiusuario que ofrecen servicios de transferencia de archivos, conexión remota, servidores de base de datos, servidores web, etc. Los usuarios que hacen uso de los anfitriones pueden a su vez pedir los mismos servicios a otras máquinas conectadas a la red. De forma general un anfitrión es todo equipo informático que posee una dirección IP y que se encuentra interconectado con uno o más equipos. Un host o anfitrión es un ordenador que funciona como el punto de inicio y final de las transferencias de datos. Comúnmente descrito como el lugar donde reside un sitio web. Un anfitrión de Internet tiene una dirección de Internet única (dirección IP) y un nombre de dominio único o nombre de anfitrión.
Dirección IP

IP é un acrónimo do inglés "Internet Protocol" (ou Protocolo da Internet), que é un protocolo usado entre dúas máquinas en rede para encamiñamento dos datos.
Cada ordenador conectado a internet ten unha dirección exclusiva que o distingue de calquera outro ordenador no mundo. Esta dirección está formada por catro números separados por puntos, cada uns dos cales pode tomar valores de 0 a 255. Por exemplo, os seguintes números poderían ser direccións IP válidas: 130.238.44.5,199.22.124.12 y 148.76.43.23.
En ocasións faise unha distinción entre a dirección IP pública e privada. A dirección IP pública é a que se utiliza para identificar o equipo en internet cando se navega, descárgase o correo ou faise o uso de calquera dos servizos que proporciona a rede. A dirección IP privada é a que ten asignado o noso ordenador. Habitualmente estas direccións coinciden, non obstante nos casos nos que a conexión a internet se produce a través dunha rede privada, usando un router, a dirección IP pública poderá ser a rede router e a privada será a que identifica o ordenador na rede.

Como descubrir a dirección IP
 
Para coñecer a dirección IP dun equipo conectado a internet que utiliza o sistema operativo Windows débense realizar os seguintes pasos:
1. Facer clic sobre o botón Inicio.
2. Seleccionar as opcións Todos os programas, Accesorios e Símbolos do sistema.

3. Escribir o comando ipconfig e pulsar Intro.
Mostrarase en pantalla a dirección IP do equipo.


O sistema de nomes de dominio, DNS

O Domain Name System (DNS, "Sistema de Nomes de Dominios") é unha base de datos distribuída e xerárquica que almacena información asociada a nome de dominio en redes como Internet. Aínda que como base de datos o DNS é capaz de asociar distintos tipos de información a cada nome, os usos máis comúns son a asignación de nomes de dominio a enderezos IP e a localización dos servidores de correo electrónico de cada dominio.
Inicialmente o número de ordenadores conectados a internet era limitado, polo que abondaba unha simple táboa para asociar cada equipo coa súa dirección IP. O número de usuarios foi crecendo exponencialmente, de modo que recortar as direccións IP de cada un deles volveuse imposible.
Para solucionar este problema e facilitar o uso de internet aos usuarios asignáronse nomes aos ordenadores conectados á rede, de forma que resultase innecesario recordar as súas direccións IP. Así, creouse o Sistema de Nomes de Dominio (DNS) que permitía identificar os ordenadores mediante un sistema xerárquico de nomes sinxelos de recordar, e que indican a súa situación xeográfica ou o propósito ao que están destinados.
Por exemplo, o nome ficticio pitagoras.mat.iesmm.es, podería corresponder ao ordenador Pitágoras, do departamento de matemáticas (subdominio mat) do IES María Moliner (subdominio iesmm), pertencente ao dominio principal es, que significa España.
Os servizos de nome de dominio son ordenadores que teñen a función de realizar o nome de dominio do ordenador do que se solicita información coa súa dirección IP e viceversa, a dirección IP co nome de dominio. Para iso, os servidores de nomes de dominio dispoñen de bases de datos ligadas entre si, coma se se tratase dunha base de datos única.

Localizador Uniforme de Recursos (URL)

O URL (Uniform Resource Locator) é unha secuencia de carácteres que, seguindo un formato estándar, identifica a cada un dos recursos (imaxes, documentos, vídeos, etc.) de internet, pola súa localización. En consecuencia, a dirección URL debe conter o nome de dominio do servizo no que se encontra albergado o recurso que identifica.
O formato estándar que segue un URL é:
protocolo://nombre de dominio do servidor/directorio/ficheiro
Por exemplo, http://www.iesmariamoliner.es/certamenliterario/elolivar.htm fai referencia a un ficheiro, que se denomina elolivar.htm, que se encontra no servizo www.iesmariamoliner dentro da carpeta certamenliterario.


martes, 10 de abril de 2012

Historia de internet.

Internet: unha rede de redes 
 
Nunha primeira aproximación poderiamos dicir que internet é unha rede mundial de redes de ordenadores, que permite a estes comunicarse en forma directa compartindo información e servizos a lárgao da maior parte do mundo.
Cada ordenador que forma parte dunha rede conectada a internet pode comunicarse con calquera outro, con tal de que este último tamén pertenza a internet. Para que esta comunicación sexa posible, é necesaria a existencia dun protocolo, que non é outra cousa que un conxunto de convencións que determina como se realizará o intercambio de datos entre dous ordenadores ou programas.
Os protocolos usados por todas as redes que forman parte de internet chámanse abreviadamente protocolo, siglas que corresponden ao protocolo de control de transmisión (Transmision Control Protocol) e ao protocolo de internet (Internet Protocol).


Novas posibilidades que ofrece internet.
As posibilidades que ofrece a rede de redes en relación coa comunicación e o intercambio de información son innumerables; cada día establécense novos sistemas e créanse novas ferramentas que facilitan a comunicación entre os usuarios de internet. Entre todas estas posibilidades, ademais das directamente relacionadas coa comunicación cabe destacar algunhas outras de grande interese en diversos campos, como poden ser a medicina, a economía ou a investigación:
Internet é un aenorme almacén de información, que se pode conseguir de xeito case instantáneo. Aínda que se fai necesario distinguir entre a información válida e veraz da que non o é.
A rede hoxe en día é unha gran mercado. Un espazo inmellorable para a actividade económica. A través de internet, ppodemos comprar e vender todo tipo de produtos (un billete de avión, accións dunha grande empresa, obxectos de seunda man, etc.)
As culturas
sectores minoritarios teñen a oportunidade de utilizar a rede para a súa difusión. Unha das maiores vantaxes de como está construído internet é a oportunidade que ofrece á diversidade para crear se propio espazo, as súas canles de comunicación, os seus mecanismos de difusión e distribución da información.  
A posibilidade de que un equipo de médicos poida poida discutir en tempo real, a través de internet, o diagnóstico dun paciente en situación de risco e mesmo analizar as súas radiografías e dirixir unha operación a miles de quilómetros de distancia.
Os investigadores e entidades participantes no Proxecto Xenoma Humano poden transferir as súas enormes bases de datos máis rapidamente sobre internet.
Os astrónomos tamén poden compartir datos de telescopios localizados en diferentes partes do mundo.


Nacimiento y evolución de internet 

1966
Durante a Guerra Fría, e baixo o control do Departamento de Defensa dos EUA, comeza a desenvolverse o proxecto ARPANET. O seu obxectivo era idear un sistema mediante o que, no ipotético caso de que un ataque da UNIÓN DE REPÚBLICAS SOCIALISTAS SOVIÉTICAS, se puidese ter acceso á información militar dende calquera punto do país. A solución era unha rede composta de ordenadores na que todos os nodos tivesen a mesma importancia, de forma que a desaparición dun ou varios deles non afectase ao tráfico entre os outros.


1969
Semanas antes de que o ser humano chegase á Lúa, conectáronse catro ordenadores, creando a

primeira rede ARPANET.
 
1972
Presentáronse publicamente os resultados obtidos. Incorpóranse máis ordenadores á rede ARPANET, chegando a ser máis de 200 en 1981.
As conexións ARPANET eran pagadas polo goberno de EUA e restrinxíronse a sitios militares, universidades e algunhas grandes compañías que financiaban proxectos de investigación ou proporcionaban servizos.
Os primeiros servizos que brindou a rede ARPANET foron o acceso a ordenadores remotos (Telnet), a transferencia de arquivos e a impresión remota. Tamén apareceu o primeiro programa de correo electrónico, que pronto se converteu nunha das aplicacións máis utilizadas.


1883
Establécese o protocolo TCP/IP como protocolo estándar que utilizarían todas as redes conectadas a ARPANET. Paralelamente, a parte militar de ARPANET forma unha rede independente MILNET, reservando a primeira para fins de investigación.
Poderíase considerar este momento como o nacemento de internet. O número de ordenadores interconectados era 500.


1989

Desaparece ARPANET, pero xa se establecera unha malla mundial entre moitas situacións que crearan as súas propias redes que podían comunicarse entre si. O número de ordenadores superaban os 100000.
Tim Berners-Lee, investigador do CERN, desenvolve un sistema de comunicació baseado no hipertexto, coa intención de facilitar o fluxo de información entre os científicos. Créanse o protocolo http e a linguaxe html. Este sistema sería a orixe da Word Wide Web.
1992
O crecemento do número de usuarios e o volume de información dispoñible facía difícil encontrar unha información concreta, sen dispoñer dun mapa ou sistema de organización desta. Así, apareceron os primeiros sistemas que permitían obter unha lista de direccións, como son Archie ou Gophers.


1993
Aparecen os primeiros navegadores web.

Dende este momento e ata a data creáronse infinidade de aplicacións que permitan enviar, recibir, clasificar e xestionar o correo electrónico, así como outras formas de intercambio de información sobradamente coñecidas, que fan da sociedade da información e a comunicación.

Tema 8 Sociedade da ninformación. Comunidades virtuais.

Por cada un dos seguintes puntos hai que facer unha entrada no blog (6, 7, 8, 9, 10, 12).
Nas entradas 6, 8 e 10 temos que incluir catro fotografías con título que teñan relación co tema en formato grande ou extragarnde.
Nos puntos 7, 9 e 12 hai que incluir un video que teña realación co tema.
O contido das entradas terá como base o texto do libro, podendo ampliarse a información a través de internet.